﻿_id	Texto Original	Traducao
1	Açaí	Wa'ira
2	Pequena baga de cor roxa escura, rica em antioxidantes, fibras e gorduras saudáveis. Consumido em forma de suco, creme ou sorvete, é conhecido por suas propriedades energéticas e é um alimento básico na dieta amazônica.	I'raü nanetü i ui'tchi'a rü waratchi'a'ü rü aurima antioxidanteã'ü rü fibraãü rü gorduraã' i mei nü' nhemãü. Rü ütchi'üwa' mei rü creme rü sorvetewa rü nhema norü nhema i nawa' i poraüneüca nü nacua'gü'ü rü wüi ona i dieta Amazonica i iü
3	Cupuaçu	Cupu
4	Fruto de casca marrom e polpa branca, aromática e levemente ácida. Utilizado em sucos, sorvetes, geleias e chocolates, é uma iguaria típica da região, apreciada pelo seu sabor único.	Nanetü i yuratcha'müü rü tcho'tchi'aü rü yianeü rü mearüwa' ngu'raü. Ütchi'üwa' mei rü sorvetewa' rü geleawa' rü chocolatewa rü wüi iguari a i woetama nhema naanearü i iü rü duuegüãü tchi'i naca' i nhema naaca
5	Castanha-do-Pará	Castanha do Pará
6	Semente grande e oleaginosa, rica em selênio, proteínas e gorduras saudáveis. Consumida in natura ou em preparações culinárias, é valorizada por seus benefícios nutricionais e sabor agradável.	Tatchire'i rü tchiiãü rü aurima silenioãüni rü proteinagü rü gorduragü i megü'üã'üni. Meacü i ngoü rü e'na õna arü üwa' rü aurima' mei i nhema megü nawa' nhemaüca'
7	Guaraná	Guaraná
8	Fruto pequeno e vermelho com sementes ricas em cafeína. Usado para produzir bebidas energéticas, refrigerantes e suplementos alimentares, é apreciado por suas propriedades estimulantes naturais.	Nanetü i'raü rü dau rü nhema nãtchire' rü aurima' na cafeinaã'. Rü nhema i ãüü i paraüneruüwa' name, rü refrigerantewa' rü suplemente alimentaresgüwa' rü meini nawa' i nhema no'rü meigü
9	Buriti	Tema
10	Fruto de polpa alaranjada e sabor adocicado, rico em vitamina A e antioxidantes. Consumido em sucos, sorvetes e doces, seu óleo também é utilizado em cosméticos e produtos alimentícios.	Nanetü i deratchi'aü rü ngu'raacaü rü aurima vitamina Aãü rü antioxidanteãüni. Ütchi'üwa'meini rü maicuraüwa' rü nhema no'rü tchi'i rüta pumaragüarü üwa' name rü nhu'matchi nhemaügü ngo'wa' meiwa'
11	Tucumã	Itcha'
12	Fruto de polpa alaranjada, sabor marcante e textura fibrosa. Consumido in natura, em sanduíches e tapiocas, é uma fonte de vitamina A e ácidos graxos essenciais.	Nanteü i deratchi'aü rü aurima ããcaü rü tarumatchia'. Mea ngo'wa' mei rü sanduichewa' rü tüpacawa' rü wüi vitamina Aãüni rü àcido graxoãütani
13	Bacaba	Borua'
14	Fruto semelhante ao açaí, de cor arroxeada e rico em antioxidantes. Utilizado para preparar uma bebida cremosa e nutritiva, típica da região amazônica.	Nanetü iya wa'irarãüü rü uitchiücü'rãüü rü aurima antioxidanteãü. Rü nacutchiü i pamüüwa' rü nutrititvaüwa' name rü nhema naane Amazonicawa'rica'tama nanhema.
15	Patauá	Patauá
16	Fruto de polpa oleosa, utilizado para extrair um óleo comestível semelhante ao azeite de oliva, rico em ácidos graxos benéficos para a saúde.	Nanetü i tchiütchia' rü nhema no'rü tchiü rü name na naya'uü erü ngo'wa name nhama azeite de oliva arü rü'ü aurima acido graxo nü' na nhema i to'tü saudeca'
17	Camu-camu	Coma Coma
18	Pequeno fruto vermelho ou roxo, extremamente rico em vitamina C, uma das maiores concentrações conhecidas. Utilizado em sucos, sorvetes e suplementos vitamínicos.	Nanetü i'raü i dauü rü e'na ui'ü rü aurima vitamina Cãü rü wüi i aurima nawa' na nhemaü. Ütchi'üwa mei rü sorvetewa' rü suplemento i vitaminaãüwa'.
19	Bacuri	Pocuri
20	Fruto de casca grossa e polpa branca e cremosa, de sabor doce e aroma intenso. Muito utilizado em sorvetes, sucos e doces, é uma iguaria apreciada na região.	Nanetü i yacü tcha'mü' rü tcho'tchi'a rü ngumüü rü maicuraü rü aurima yiacaü. Aurima sorvete nama naügü' rü natchiü rü maicuraü rü nhema naanewa' aurima na ü'gü
21	Murici	Murici
22	Pequeno fruto amarelo de sabor agridoce e aroma marcante. Consumido in natura ou em sucos, sorvetes e geleias, é popular na culinária local.	Nanetü i i'raü i deacaü rü ngu'raacaü rü yiacaü. Rü ütchi'üwa' mei rü sorvetewa' rü geleiawa' rü üwemüwa' aurima mei
23	Taperebá (Cajá)	Tapereba (Cajá)
24	Fruto de polpa amarela, sabor ácido e refrescante. Utilizado em sucos, sorvetes, compotas e conhecido por seu sabor cítrico.	Nanetü i detchi'a'ü rü ngu'raaca rü ga'uraaca. ütchi'üwamei rü sorvetwa' rü compotaswa' rü nhema no'rü ngu'raacaca' nü na cua'gü
25	Jenipapo	É'
26	Fruto de casca marrom e polpa suculenta e adocicada. Usado em licores, sucos, doces e também como corante natural para a pele.	Nanetü i yuratcha'mü'ü rü wairatchi'aü rü maiacaü. Rü ütchi'üwa' mei rü maicuraüwa' rüta tchaunewa'
27	Araçá-boi	Bora'
28	Fruto de casca amarela e polpa suculenta, com sabor ácido e aromático. Consumido em sucos, sorvetes e doces.	Nanetü i de'tcha'mü rü wairatchi'a rü ngu'raaca rü yi'i. ütchiüwa mei rü sorvetewa' rü maicuraüwa'
29	Graviola	Yaca
30	Fruto de casca verde e espinhosa, com polpa branca, macia e sabor levemente ácido. Utilizado em sucos, sorvetes e sobremesas, apreciado por seu sabor e propriedades nutricionais.	Nanetü i ya'uratchamü rü tuuãü rü tcho'tchi'a'ü rü ngumü rü mearüwa' ngu'raü. ütchi'üwa' meI rü sorvetewa' rü sobremesawa' rü tchi'a'ca rü aurima mei
31	Ingá	Pama
32	Fruto alongado com vagens que contêm sementes envoltas em uma polpa branca e adocicada. Consumido fresco, é popular entre as comunidades ribeirinhas.	Nanetü i ma'maãü rü ãtchire'i i tcho'tchia'ü rü maicuraü. Na ngewacã'üacü i ngõ'ü rü comunidadegü ribeirinhagüwa' aurima poraü
33	Pupunha	Itü
34	Fruto de polpa firme e sabor levemente adocicado, consumido cozido e frequentemente acompanhado de café. Rico em nutrientes como vitamina A e fibras.	Nanetü i poratchi'aü rü mearüwa' maiacaü ru i muraüi'raü na nangõ'ü rü guüguma capema i ãüü. Rü aurima mei nham vitamina A rü fibrarüü
35	Uxi	Uxi
36	Fruto de casca verde e polpa amarela, rica em nutrientes e sabor peculiar. Consumido in natura ou em preparações como sucos e doces.	Nanetü i ya'uratcha'mü'ü rü detchi'a rü aurima mei rü bo'rütama naaca nü' nhemaaü. Mea i ngo'ü rü e'na i ütchi'üü rü maicuraü
37	Abiu	Ta'ü
38	Fruto de casca amarela e polpa branca, gelatinosa e doce. Consumido fresco, é apreciado por sua textura macia e sabor agradável.	Nanetü i detcha'müü rü tcho'tchia', gelatinosaü rü maicuraü. Ngewa'cã'üãcü ta nango' rü nhgema no'rü namtchitchi'aca' ta na ngo rü nhu'matchi' naacaca'
39	Cacau	Tchapere
40	Fruto que contém sementes usadas para produzir o chocolate. A polpa é branca, adocicada e pode ser consumida in natura ou usada em sucos e sobremesas.	Nanetü i nhema ãtchire'i i chocolate arü üwa' mei. Na tcho'tchia' rü na maiaca nhu'matchi' tana na ngo' rü e'na ütchi'üwa' rü sobremesagüwa'
